खुमबहादुर सुनार / लिवाङ – नगरपालिका–१० स्थित धबाङ आसपासका क्षेत्रमा पाइने एक विशेष प्रकारको ढुङ्गा, जसलाई स्थानीय भाषामा ‘खरी ढुङ्गा’ भनिन्छ, पछिल्लो समय सामाजिक सञ्जालमार्फत चर्चामा आएको छ। हाल लिवाङमा बसोबास गर्दै आएका धबाङ निवासी युवा व्यवसायी तथा समाजसेवी सफल बुढा मगरले यस ढुङ्गाको फोटो सार्वजनिक गर्दै यसको प्रचार–प्रसारमा जोड दिएका छन्।
बुढा मगरका अनुसार यो ढुङ्गा विशेष प्रकारको छ, जुन सौन्दर्य, निर्माण सामग्री, र औद्योगिक प्रयोगका हिसाबले बहुप्रयोगी देखिएको छ। उनले आफ्नो फेसबुकमा यस ढुङ्गाको तस्बिरहरू राख्दै स्थानीय सरकार र सरोकारवालाहरूलाई यसको वैज्ञानिक परीक्षण, प्रचार, र व्यवसायिक उपयोगतर्फ ध्यान दिन आग्रह गरेका छन्। ‘खरी ढुङ्गा’ नाम दिइएको यो ढुङ्गा कालो, खैरो र केही भेगमा सेतो रङको देखिन्छ। यसको सतह चिल्लो, बलियो र सजिलै नटुट्ने खालको भएकोले यसलाई विभिन्न निर्माण कार्यमा प्रयोग गर्न सकिने देखिन्छ। स्थानीयहरूका अनुसार यो ढुङ्गा घरको भित्ता, पर्खाल, बाटो छाउने काम, र सजावटी निर्माण सामग्रीमा प्रयोग हुँदै आएको छ।
यस ढुङ्गाको विशेषता भनेको यसको सहनशक्ति र लामो समयसम्म बिग्रन नदिने गुण हो। बुढा मगर भन्छन्, “खरी ढुङ्गा हेर्दा साधारण लाग्न सक्छ, तर यसको उपयोग र गुणस्तर बुझ्दा हामीलाई थाहा हुन्छ कि यो हाम्रो क्षेत्रको अमूल्य सम्पदा हो।”
रोल्पा जस्तो विकट जिल्लामा व्यवसायिक सम्भावना हरायो भन्ने भ्रमलाई तोड्दै सफल बुढा मगरले यस ढुङ्गालाई नयाँ व्यावसायिक दृष्टिकोणबाट हेरेका छन्। उनी भन्छन्, “हामीले आफूले पाएको स्रोतलाई चिन्ने र त्यसको उचित मूल्यांकन गर्ने हो भने रोल्पा जस्तो ठाउँमा पनि व्यवसायिक सफलता पाउन सकिन्छ।”
हालसम्म सरकारी वा गैरसरकारी निकायबाट यस ढुङ्गाको विस्तृत अध्ययन भएको छैन। तर, बुढा मगरले यसको नमुना लिएर विभिन्न निर्माण कम्पनीहरूसँग सम्पर्क गरिरहेका छन्। उनले अगाडि थपे, “धेरै कम्पनीहरूले चासो देखाएका छन्। अब यसलाई बजारसम्म पुर्याउन सहज यातायात र सहयोग चाहिन्छ।”
जिल्ला सदरमुकाम लिवाङदेखि धबाङ केही टाढा भएपनि, सडक सञ्जाल पुगेको कारण ‘खरी ढुङ्गा’ लाई अन्यत्र लैजान सम्भव देखिन्छ। बुढा मगर भन्छन्, “पहिले यस्तो ढुङ्गा खोज्न पहाड चढ्नुपर्थ्यो, अहिले गाडी पुग्छ, बाटो खुलेको छ। अब सहयोग चाहिएको कुरा भनेको नीति र योजना हो ।”
यद्यपि ढुङ्गाको खानी व्यवस्थापन, वातावरणीय प्रभाव मूल्याङ्कन, र दीर्घकालीन उपयोग योजनाको खाँचो अझै छ। उनी स्थानीय सरकारसँग आग्रह गर्छन् कि यस ढुङ्गालाई प्राकृतिक सम्पदाको रूपमा संरक्षण गर्दै उत्पादनको नीति ल्याइयोस् ।
खरी ढुङ्गा मात्र होइन, धबाङ क्षेत्र प्राकृतिक सौन्दर्य, पहाडी भूपरिवेश र सांस्कृतिक विविधताको दृष्टिले पनि धनी छ। सफल बुढा मगरको पहलबाट प्रेरित हुँदै कतिपय स्थानीय युवा यो क्षेत्रमा पर्यटन प्रवर्द्धनका लागि योजना बनाउँदै छन् ।
“पर्यटकहरूले नयाँ खालका प्राकृतिक ढुङ्गाहरू हेर्न, तिनको उत्पत्ति बुझ्न, र तिनको उपयोगबारे जान्न रुचि राख्छन्। यस ढुङ्गा क्षेत्रमा ‘रक गार्डेन’ बनाउने सोच पनि ल्याउन सकिन्छ,” बुढा मगरको भनाइ छ ।
बुढा मगरले सार्वजनिकरूपमा भनेका छन् कि यस्तो किसिमको सम्पदा अझै उपेक्षित छ, र यसको वैज्ञानिक परीक्षण, संरक्षण, र प्रवर्द्धनका लागि स्थानीय सरकार अग्रसर हुनु जरुरी छ। उनले आफ्नो फेसबुकमार्फत जनताको ध्यानाकर्षण गर्दै भनेका छन्, “हामी सानो ठाउँका ठूला सपना बोकेका मान्छे हौं। यदि हामी सबै मिले भने यो ढुङ्गाले रोल्पा जिल्लालाई चिनाउने माध्यम बन्न सक्छ।”
सामाजिक सञ्जालमा गरिएको प्रचारले धेरै युवाहरूमा उत्साह भरेको छ। केही युवाहरू यस ढुङ्गाको प्रयोग गरेर घर सजावटका सामाग्री बनाउने अभ्यास गरिरहेका छन् भने केहीले यस विषयमा थप अध्ययन गर्न खोजेका छन्। स्थानीय युवा कमल घर्ती मगर भन्छन्, “हामीलाई लाग्थ्यो गाउँमा बस्न कुनै काम छैन, तर जब सफल दाइले यो ढुङ्गाको कुरा उठाउनुभयो, अब हामीलाई लाग्न थालेको छ—हाम्रो गाउँमा नै सम्भावना छ।”
रोल्पाको धबाङमा पाइने खरी ढुङ्गा केवल एक प्राकृतिक ढुङ्गा मात्र होइन, यो त्यस्तो सम्पदा हो जसले स्थानीय विकास, रोजगारी, र पर्यटन प्रवर्द्धनको ढोका खोल्न सक्छ। सफल बुढा मगरजस्ता युवाहरूको सक्रियता र संकल्पले यस्ता सम्पदाहरूलाई उजागर गर्दै लगेको देख्दा, अब स्थानीय सरकार, उद्योगी वर्ग, र नीति निर्माताहरूले पनि यसतर्फ ध्यान दिनु समयको माग हो ।
यदि योजना, लगानी, र प्रविधिको समुचित प्रयोग गरियो भने, धबाङको खरी ढुङ्गाले रोल्पा जिल्लालाई नयाँ आर्थिक पहिचान दिलाउने सम्भावना प्रवल छ ।
