समाजिक संकटसंगै निराशा र पलायन पनि  किन बढ्दैछ  ? 

 खुशी बेचेर सुख किन्न खोज्दा निजी जीवन तड्पिदै रित्याएका अनेकौ नजिर छन । १ सय ५० वर्ष बाच्न चाहने कालाबाट सेतो छाला फेरेका विश्वका चर्चितकिगं अफ पप भनिने  माइकल ज्याक्सनले  परिक्षित खाना खान्थे ।  आवस्यकतामा प्रयोग गर्न  सबै खाले मानवअंगको व्यबस्था गरेका थिए । १२ डाक्टर सेवारत थिए । तर ५० वर्षकै उमेरमै देहान्त भयो । सुनको ताबुतमा गाडिएका ज्याक्सनको लास चोरी होला भन्नेमा पारिवारिक चिन्ता छ ।

निराशाको शत्रु, आश र भरोसा भनेकै नित्य नयाँ सोच्ने, र नयाँकालागी जोखिम उठाँउदै भूमिकामा उत्रिने  जागृत युवा समूहनै हो ।   नीतिहरुको मुलनीति राजनीति हो । संसारमै ंजे, जस्तो अस्तव्यस्तता छन, वेरोजगारी छ, धनी र गरिव बीचमा खाडल झन ठूलो हुँदैछ, युद्दले विश्वयुद्दको रुप लिँदैछ, पर्यावरण ध्वस्त हुँदैछ । हाम्राजस्ता देशबाट भाग्य र भविस्य खोज्न विदेशिनु पर्ने अवस्था छ, त्यसको मूल कारण राजनीति नै हो । सम्भावनाको खोजी, सपना र महत्वकांक्षालाई अर्जाप्नु पनि राजनीति बुझनै जरुरी  हुन्छ ।   अधिकांश  युवाहरु राजनीति र सामाजिक सरोकारका विषयमा उदासिन बन्दैजाँदा  छलफल, चिन्ता, चासो र भूमिका पनि फेरिए ।  आसे चरित्र र शक्तिको फूर्को समातेर भविस्यथाल्दा आफ्नै क्षमता  गुम्दै गएको पत्तै पनि युवा पाँउदैनन् । राजनीति र सामाजिक सरोकारबाट उदासिन गराउने पनि योजनावद्द भ्रष्ट सत्ताराजनीतिकै हिस्सा हो ।

 उ बुझदैन –सम्भावनाको खोजी सपना र महत्वाकाङ्क्षालाई अर्जाप्नु हो । थाहा पाउनु  वा नपाउनु, स्वीर्कानु वा अस्वीकार गर्नुमा विकसित घटनाक्रमलाई कुनै असर पार्दैन । जतिसुकै बलियो ढोका थुनेर बसेपनि राजनीतिले ढकढक्याउँछ, नखोले फोर्छ । नभए गुरिल्ला बन्दै सुटुक्क चुलो र खुसुक्क ओछ्यानमा पुग्छ ।  सपनीमा चिमोट्छ, निष्लठ् भएर मदहोश भएर सुते पनि  चिन्तामा डुबाउन ब्युँझाउछ ।  मस्त निन्द्रामा पनि  सपना काबु पार्न सकिँदैन ।  चिन्ताले सन्तोष र निन्द्रा हराइदिन्छ । सोच्ने जिम्मा अरुलाई दिएर छाउरा कोरल्ने मात्र कोही बन्न सक्दैन । राजनीति गर्दिन भन्दा पनि या त राजनीति गरिरहेको हुन्छ या भ्रष्ट शासक जन्माइरहेको वा समर्थन गरिहेको हुन्छ । निशाका कारक पक्ष खुट्याउन भन्दा निमित्तकारणमै अल्झन्छ ।

•  मानवीय क्षमता र अपेक्षाको ठूलो अंश भनेको युवाकालकै  हो । नदीले  बाटो र प्रतिभाले वातावरणको अवरोध स्वयंले चिर्दै  जान्छन ।  क्षमता सामने जहिलेपनि  चुनौतीका सगरमाथा ठडिएको हुन्छ भने सामाजिक अपेक्षा रारा तालभन्दा पनि गहिरो हुन्छ ।
•  उपभोक्तावादले नित्य नयाँको उग्रभोक जागृत गर्छ ।  त्यसै राजनीतिले पार्टी र मान्छेको औकात संकटमा पार्छ । परिणामः इतिहास घायल हुन्छ । वर्तमान उकुसमुकुस हुन्छ । भविष्य अनिश्चित भएर समाज निराशातर्फ धकेलिँदै जान्छ । सत्य इतिहास हितअनुसार परिभाषित हुँदै व्यवस्थित  हुँदै जान्छन । अझ विद्रोहका राप र ताप सेलाउँदै गएपछि नायक खलनायकमा फेरिँदै गएर बीभत्सिकरणका पण्डित्याइँ छताछुल््ल हुँदै जान्छन् । नायक ध्वस्त भएको आर्दश घिटीघिटी रहेको समयमा नक्कलीको बिगबिगी चल्छ । प्रजातन्त्र, लोकतन्त्र, समाजवादी अभ्यासका सिद्धान्तका जेजे नाम दिए पनि यो क्लेप्टोक्रेसी (भ्रष्टतन्त्र) तन्त्र नै हो । तर, सङ्लो मान्छे धरतीमा अझै छन, किन उनीहरू विभत्स विरुद्ध कुर्लिन सक्दैनन्, केही बोल्न र भन्न सक्दैनन् विडम्बना भने हो  ।
•  समाज, व्यक्तिमा आशा, सपना, मूल्य रित्तिदै खुशी बेचेर सुख किन्न मान्छे संसार भौँतारिनु नित्य नयाँको चाहना हो ।   तर नित्य नयाँ खोज्नुको अर्थ कराहीबाट उम्केको माछो, भुङग्रोमा पर्नु भने हैन । सूचना  प्रविधिको विकाससाथै भिसारहित विश्व बन्दैछ । एकअर्का सभ्यता र संस्कृतिको प्रभाव अन्यत्र पनि पर्दाछन  । त्यसका बाछिटा यत्रतत्र र सर्वत्र देखिँदै छन । त्यसको लप्का  यहाँ पर्नु  पनि स्वभाविकै हो । नेपाली समाजमा तिब्र हस्तक्षेपले महान उथलपुथल भएर नयाँ आशा र उमंग भरिए । तर बढेका आशा, तीब्र महत्वकाङ्क्षा, महान सपनाले निरन्तरता पाउन भने सकेन ।
•  नेपाली समाजमा निराशा  तोड्न अहिले मानवतामाथी, राजनीतिमाथी,भावना र संवेदनामाथी विश्वासको पुनस्थापना र त्यसकै जगमा टेकेर नयाँ विश्वास पाउने कोशिस, सबभन्दा ठूलो चुनौती बनेको छ ।
•  परिवर्तन र आर्दशकालागी मूल््य तिर्ने, तिरेको यो जागरुक समाज हो, थियो । अब  आर्दश  स्यालको सिँग बने । कुन अदृश्य आतङ्कले समाजलाई यस्तो  मौन बनायो ?  हामी अहिले आर्दशहीन कुण्ठाग्रस्त नेतृत्वको शासन खप्न विवश छौँ । कस्तो देश र भविष्य सन्तानलाई सुम्पिएर हामी संसारबाट बिदा हुन्छौ, हँ !  चौतर्फी अन्याय र अपराध देखिन्छ  तर मान्छेसँग प्रश्न रित्तिए ।  जिज्ञासा सकिए ।  किन ?
•  खुशी र स्वाभिमान सुखसँगै साटिएपछि स्वदेशमै श्रमप्रतिको अनादर भएर भाग्य अर्जाप्न मान्छे विदेश खस्कन्छ ।
• निराश अल्पकालीन हो । मान्छे अदभूत आशावादी प्राणी हो । समस्याको निरुपण गर्ने उपाय, विचार, दर्शन दिन उ सक्षम भएको सभ्यता विकासक्रममा इतिहासले  प्रमाणित गरेको छ । निराशा मृत्य र निस्क्रिया स्वीकार्नु हो । दिनको चैन रातको निन्द्राको दुश्मन हो । आशा र सपनाको हत्यारा हो । राजनीतिज्ञ र समाजशास्त्रीहरुका चुनौति हुँन ।